Keller Quartett

Ligeti String Quartets / Barber Adagio


András Keller: βιολί

János PilzZsófia Környei: βιολί

Zoltán Gál: βιόλα

Judit Szabó: τσέλο


ΕCM New Series 2197
CD
ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ
09.2013

ΑΚΟΥΣΤΕ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΙΣΚΟ

  • Come un meccanismo di precisione  

    Please install flash

  • Presto furioso, brutale, tumultuoso 

    Please install flash

Ο ΔΙΣΚΟΣ

  1. String Quartet No. 1   (1953-54)  Métamorphoses nocturnes [22:20]
  2. Molto adagio from: String Quartet op. 11 (1935-36) [7:42]

    String Quartet No. 2   (1968) 
  3. I Allegro nervoso [4:50]
  4. II Sostenuto, molto calmo [4:48]
  5. III Come un meccanismo di precisione [3:37]
  6. IV Presto furioso, brutale, tumultuoso [2:09]
  7. V Allegro con delicatezza – stets sehr mild [5:36]

To κουαρτέτο Keller, σε συνεργασία με την ECM, έχει στο ενεργητικό του εξαιρετικές ηχογραφήσεις, ανάμεσά τους η Τέχνη της Φούγκας του Μπαχ, το Kουαρτέτο αρ. 15, έργο 144 του Σοστακόβιτς και βέβαια μουσική του György Kurtág που ήταν ο μέντορας του κουαρτέτου. Η ηχογράφηση αυτή είναι μια αξιοπρόσεκτη προσθήκη στα επιτεύγματα του συνόλου καθώς εκτός από το επίπεδο της ερμηνείας, το άλμπουμ γεφυρώνει μουσικούς κόσμους με έναν τρόπο που δύσκολα κανείς θα φανταζόταν λίγα χρόνια πριν, καθώς παραθέτει δυο φαινομενικούς αντίποδες της μουσικής του 20ου αιώνα: τη μουσική του αμερικανού ρομαντικού Samuel Barber (1910-81) και του Ούγγρου μεταπολεμικού μοντερνιστή György Ligeti (1923-2006).

Τα δύο κουαρτέτα του Ligeti, συνθέσεις της δεκαετίας του ’50 και του ’60 – όπως ακριβώς και τα κουαρτέτα του προκατόχου του Bartók – είναι μυστηριακά αλλά ταυτόχρονα γήινα. Ανάμεσά τους, ακούγεται η αργή κίνηση από το κουαρτέτο εγχόρδων του Barber (1936), ένα στέρεο τονικό έδαφος ανάμεσα στην ανήσυχη έως ιλιγγιώδη κινητικότητα των ήχων του Ligeti. Ο Barber αργότερα, ενορχήστρωσε το μουσικό αυτό θέμα και το εξέλιξε στο περίφημο Adagio for Strings, που μετά την πρώτη εκτέλεσή υπό τη διεύθυνση του Toscanini το 1938, έμελλε να αποκτήσει το ρόλο της μουσικής κάθαρσης συνοδεύοντας τον θρήνο των ανθρώπων σε μεγάλες απώλειες (πολέμους, τραγικά δυστυχήματα, επιθέσεις κλπ).

Η αισθητική απόσταση μειώνεται όχι μόνο με το πέρασμα του χρόνου αλλά και με την οξυδέρκεια της ερμηνείας του Κουαρτέτου. Το Σύνολο αναδεικνύει κοινά περιγράμματα και πνευματικές συγγένειες των δυο συνθετών στην ερμηνεία του. Εδώ ο Ligeti παίζεται με μια εκφραστικότητα που εξελίσσεται, ενώ ο Barber, παίζεται με αραιά βιμπράτο, με ήχους παράξενα ασυνήθιστους, στοιχειωμένους, ταραγμένους.

Το Κουαρτέτο Keller ηχογράφησε το Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 1 (Métamorphoses nocturnes) το 2007, ένα χρόνο μετά από το θάνατο του Ligeti, τιμώντας έτσι την εξέχουσα αυτή φυσιογνωμία της σύγχρονης Ουγγρικής μουσικής. Οι New York Times σχολίασαν εγκωμιαστικά την ερμηνεία του, υπογραμμίζοντας το φωτεινό ηχητικό αποτέλεσμα του κουαρτέτου Κeller. To 2011 ηχογραφείται το 2ο Κουαρτέτο του Ligeti, με μια αλλαγή στη σύνθεση του Συνόλου. Ο János Pilz, το δεύτερο βιολί του Κουαρτέτου που συνόδευσε επί μακρόν την καλλιτεχνική ζωή του σχήματος αντικαταστάθηκε από την Zsófia Környei που θεωρείται από τους κορυφαίους δεξιοτέχνες της γενιάς της. Το σύνολο των ηχογραφήσεων πραγματοποιήθηκαν στο στούντιο της ραδιοφωνίας DRS στη Ζυρίχη.

H έκδοση που συνοδεύει το cd, περιλαμβάνει ένα διεξοδικό κείμενο του Paul Griffiths. Ο συγγραφέας υπογραμμίζει την αναπάντεχη παράθεση των έργων του Ligeti και του Βarber και σχολιάζει πως αν η ρομαντική παράδοση ήταν «πατρίδα» για τον Βarber το βιώμά του τον οδηγούσε στην τοποθέτηση πως «πατρίδα είναι ο χώρος που αγαπάς». Αντίστροφα, για τον Ligeti που έχασε τον πατέρα του και τον αδελφό του στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί και στη συνέχεια η γενέτειρά του Βουδαπέστη ήταν το πεδίο που διαδραματίστηκε η επέμβαση των Σοβιετικών το 1956, «πατρίδα είναι ο χώρος απ’ τον οποίο πρέπει να φύγεις» ένα βίωμα που προδιαγράφει όχι μόνο μια γεωγραφική «θέση» αλλά και μια μουσική «στάση». Και συνεχίζει:

Αυτή η έλλειψη εμπιστοσύνης και βεβαιότητας σε ότι αφορά τη χώρα τον χώρο ή την πατρίδα εμφανίζονται στο πρώιμο συνθετικό του έργο, ακόμα και αφότου οι πεποιθήσεις αυτές αλλάζουν. Κατάλοιπο του ουγγρικο-μπαρτοκικού εθνογραφικού παρελθόντος του είναι το πρώτο του κουαρτέτο για έγχορδα (Métamorphoses nocturnes -1953-54), το οποίο πήρε μαζί του όταν εγκατέλειψε την Βουδαπέστη το 1956 και το οποίο παίχτηκε στη Βιέννη ενάμιση χρόνο αργότερα. Αυτό που η ερμηνεία του κουαρτέτου αποδείχνει είναι ότι το προϊστορικό αυτό έργο (για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του ίδιου του συνθέτη) είναι ήδη εξ’ ολοκλήρου «Λιγκετικό» μέσω της πολυσύχναστης πολυφωνίας του, της αφθονίας των νέων χρωμάτων και του ανικανοποίητου αισθήματος απέναντι στη παράδοση παρότι – ή και ακριβώς γιατί – η παράδοση ήταν τόσο άρτια ενσωματωμένη, έχοντας αφομοιώσει με εξαιρετικό τρόπο όλες τις ουγγρικές πηγές, λαϊκές και λόγιες.

Την εποχή που ο Ligeti συνέθεσε το Δεύτερο Κουαρτέτο εγχόρδων στην αρχή του 1968, αισθάνθηκε την ανάγκη να επαναδιατυπώσει τη φόρμα, επαναπροσδιορίζοντας τον ήχο: «Συγκεκριμένα, οι αρμονικές δεν είναι πλέον η εξαίρεση αλλά σχεδόν ο κανόνας δημιουργώντας με αυτό τον τρόπο μια μουσική που λάμπει. Η προσπάθεια να πετύχουμε αυτές τις αρμονικές στο επίπεδο της τονικής σαφήνειας που απαιτεί η σύνθεση, εξηγεί την μεγάλη της απόσταση από την πρώτη ερμηνεία του έργου που έκανε το Κουαρτέτο LaSalle, τον Δεκέμβριο του 1969. Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, το έργο είναι πιο κοντά στα έργα της εποχής, πράγμα που σημαίνει ότι όχι μόνο διάφορες τεχνικές δυσκολίες έχουν υπερπηδηθεί αλλά και το ότι ίδιο το έργο ωφελείται από μια ερμηνεία σαν και αυτή, που φέρνει μια νέα και έντονα εκφραστική ζωή στους ήχους, καθώς τα όργανα σφυρίζουν μυστηριακές αρμονικές πόνου ή και ιλαρότητας και εξαιρετικά ηχητικά αποτελέσματα τη στιγμή που κάμπτεται η τονικότητα καθώς ο ήχος του ενός οργάνου διαχέεται στον άλλον».

Ο Griffiths κάνει λόγο για τη φύση της ερμηνείας του κουαρτέτου η οποία ασκεί καταλυτική επίδραση στη μουσική του Barber –που αν και φαινομενικά αναχρονιστική ακόμα και για την εποχή που την συνέθεσε– της προσδίδει έναν ήχο διαχρονικό και ανήσυχο όσο και η μουσική του Ligeti. Και συνεχίζει: «Περιττό να αναφέρουμε πως η μουσική του Barber είναι μια τονική σύνθεση που θα είχε γίνει πλήρως αποδεκτή ακόμα και αν είχε γραφτεί μισό αιώνα πριν. Ωστόσο την εποχή που γράφτηκε (1936) αυτή η γραφή είχε χάσει τη παγκοσμιότητά της και η ερμηνεία του Κουαρτέτου θίγει το ζήτημα αυτής της απώλειας. Η σχεδόν ολοκληρωτική απουσία του βιμπράτο στην είσοδο του πρώτου βιολιού αποποιείται κάθε ένδυμα: Αυτό είναι ένα όργανο που ήρθε στον κόσμο γυμνό και όταν αυξάνει το βιμπράτο του δείχνει απλώς το τρέμολο της ανασφάλειάς του. Τα βήματά του διερευνητικά, οδηγούν σε έναν αραιοκατοικημένο κόσμο. Ένας ήχος που πάντα επανέρχεται και πάντα ανιχνεύει. Και όταν όλα τα όργανα φτάσουν στο σημείο της κορύφωσης, αποκαλύπτεται ένα φως εκτυφλωτικό που απ’ τη φύση του όμως, δεν μπορούμε να αντικρύσουμε κατάματα. Και το φινάλε είναι περισσότερο εκπνοή από ότι λύτρωση, περισσότερο αποκάμωμα από ότι γυρισμός.

Το Κουαρτέτο Keller ιδρύθηκε το 1987 στη Βουδαπέστη, στη Μουσική Ακαδημία Liszt, όπου τα μέλη του μελετούσαν με τους Sandór Devich, András Mihály και György Kurtág. Και οι τρεις από τους διακεκριμένους αυτούς δασκάλους παρέμειναν μέντορες του Κουαρτέτου, ενώ ο Kurtág συνθέτει ακόμα μουσική γι’ αυτό. Από το ξεκίνημά του, το Κουαρτέτο διακρίθηκε για το εξαιρετικό παίξιμο, τις χαρισματικές και δυναμικές ερμηνείες και κατέγραψε στο ενεργητικό του συναντήσεις με συνθέτες και μουσικούς από πολλές και διαφορετικές μουσικές κατευθύνσεις. Η επιλογή του ρεπερτορίου του, όπως αυτό της παράθεσης μέρους από την Τέχνη της Φούγκας του Μπαχ μαζί με έργα του Kurtág, αναδεικνύει την αντίληψη και τον περιπετειώδη χαρακτήρα του Κουαρτέτου. Η ηχογράφηση των έξι κουαρτέτων εγχόρδων του Bartok το 1996 απέσπασε πολλές διακρίσεις και υμνητικές κριτικές, ανάμεσά τους το Preis der Deutschen Schallplattenkritik και το διεθνές κλασικό βραβείο των Κανών. Το Κουαρτέτο τον επόμενο χρόνο απέσπασε επίσης το βραβείο Preis der Deutschen Schallplattenkritik για την ηχογράφησή του Musik für Streichinstrumente του György Kurtág που ήταν και η έναρξη της συνεργασίας του συνόλου με την ECM. Η εφημερίδα The Independent χαρακτήρισε την ερμηνεία του κουαρτέτου ως μια αλησμόνητη εμπειρία, ενώ η εφημερίδα Fanfare έκανε λόγο για μια ερμηνεία όπου κάθε τι έχει μελετηθεί εκ νέου, κάθε μέρος έχει επαναπροσδιοριστεί ως προς τη σχέση του με το όλον. Οι βιολονίστες András Keller και János Pilz έστρεψαν την προσοχή τους στα ντουέτα του Bartok για δύο βιολιά και αργότερα ηχογράφησαν για την ECM New Series έναν δίσκο που επίσης έλαβε εξαιρετικές κριτικές (1999, ECM 1729). Άλλες ηχογραφήσεις του Κουαρτέτου είναι περιλαμβάνουν τη μουσική του Alexander Knaifel, του D. Shostakovich καθώς και το Κουιντέτο για πιάνο του Alfred Schnittke, μια ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του πιανίστα Alexei Lubimov.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Γρηγ. Κυδωνιών 21
Υµηττός - 172 37, Αθήνα
210-76 10 616-617 & 620
www.mikri-arktos.gr

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Γεωργία Αλεβιζάκη
georgia@mikri-arktos.gr 210 76 10 616,
6944 94 21 53

Ειρήνη Λαγουρού,
irini.lagourou@gmail.com 6977 24 77 25


 

Επιτρέπεται μόνο σε δημοσιογράφους με χρήση του προσωπικού κωδικού τους. Αν είστε δημοσιογράφος και δεν έχετε λάβει τον κωδικό σας, παρακαλούμε τηλεφωνήστε στο 210.76.10.616-617&620 για να τον αποκτήσετε.